NOWE RUCHY SEPARATYSTYCZNE I ODŚRODKOWE
kadry i płaceTe same elementy, które oddziaływały na fermenty w całym imperium, a mianowicie ewolucja stosunków ekonomicznych, oddziaływanie prądów europejskich, dążność do modernizacji, europeizacji, wywierały z kolei swój wpływ7, acz w sprzecznym nieco z tamtymi tendencjami aspekcie, na powstawanie ruchów odśrodkowych i separatystycznych w dalszych, odległych od stolicy częściach imperium. Wytwarzanie się rejonów o własnym rynku wewnętrznym sprzyjało zwiększaniu się tendencji odśrodkowych w rozmaitych jego częściach. Na terenie Albanii samodzielną pozycję uzyskał wspomniany wyżej pasza Janiny Ali z Tepedelenu, ale rewolta jego, stłumiona ostatecznie dopiero przez armię Hursida Paszy w r. 1822, nie opierała się na miejscowych narodowych elementach, nie uwzględniała ich interesów, aczkolwiek obficie korzystała z separatystycznych lokalnych ambicji, a przez podsycanie antagonizmu do władzy centralnej sprzyjała wzrostowi uczuć narodowych. Podobnie było w Egipcie, gdzie wybił się jeden z dowódców janczarskich, Muhammad Ali, pochodzący z Kavali w Macedonii, który zręcznie wygrywając antagonizmy pomiędzy Mamelukami a paszami mianowanymi przez suhana został w 1805 r. gubernatorem Egiptu. Potem wyciął w pień Mamełuków, wyprawił się przeciw zbuntowanym wahhabitom i zajął opanowany poprzednio przez nich Hidżaz ze świętymi miastami Mekką i Medyną, a następnie przyłączył do Egiptu Sudan. Tak wzmocniwszy swą pozycję, stał się władcą prawie samodzielnym, utrzymującym bezpośrednie stosunki z państwami europejskimi, mogącym myśleć o rozgrywce nawet z sułtanem. Muhammad Ali dokonał całego szeregu doniosłych reform w zakresie usprawnienia administracji, wojskowości, podniesienia gospodarki i oświaty, które stały się przykładem dla pewnych poczynań reformatorskich Turcji.
