MANIFEST Z GULHANE l JEGO REFORMY
sonyWIELKI kryzys „sprawy wschodniej\" wywołał wstrząs w tureckiej opinii publicznej: koła rządowe z Residem Paszą na czele uważały, że na spadek prestiżu Turcji jedynym lekarstwem byłaby dalsza jej europeizacja, która uczyniłaby z niej równorzędnego partnera w grze europejskiej. Reformatorzy czasów Abdulmecida zdawali już sobie sprawę z tego, że nie wystarczają nieśmiałe próby europeizacji, zmiany szyldów i strojów, zamiana turbanu na fez, wprowadzenie europejskiego obuwia, że potrzebne są tu przekształcenia organiczne, głębiej sięgające w strukturę państwa. Doszło już do głosu nowe pokolenie reformatorów. Nie byli to ulcmowie z czasów Selima III i Mahmuda U, ale rozumni, w europejskie wzory zapatrzeni (głównie francuskie) urzędnicy. Aczkolwiek — jak wiemy — reformy sięgają czasów Selima m, a rozwijały się nieprzerwanym tokiem od momentu rozgromienia janczarów, to jednak za zasadniczy okres reform, zwany tanzimat (dokładniej tanzimaii hayriye — dobroczynne reformy) uważa się okres rozpoczynający się od panowania Abdmmecida i ciągnący się aż do konstytucji midhatowskicj (1876), związany z działalnością największych mężów stanu Turcji, ze wspomnianym już Residem Paszą (1802-1858) oraz Ali Paszą (1815-1871), Fuadem Paszą (1815--1869) i Midhatem Paszą (1822-1883).
Artykuł powstał przy współpracy z serwisem: wybielanie zębów bemowo
